|
|
|
|
|
|
|
|
5 maja 2026 r., w Akademii Górniczo-Hutniczej im. S. Staszica w Krakowie, odbyło się ósme w bieżącym 53 sezonie pracy spotkanie Oddziału Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Krośnieńskiej w Krakowie. Otwierając spotkanie i witając zebranych Pan prezes dr inż. Stanisław Szafran poinformował, że w dniu 2kwietnia 2026 r. podczas Uroczystej XXXV sesji Rady Miejskiej w Jedliczu, członek Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Krośnieńskiej z Oddziału w Krakowie, Pan prof. Szymon Krasicki otrzymał wysokie wyróżnienie, jakim jest tytuł Honorowego Obywatela Gminy Jedlicze. Wyróżnienie to stanowi wyraz najwyższego uznania dla osób szczególnie zasłużonych dla rozwoju gminy, jej promocji oraz działalności na rzecz lokalnej społeczności. Z tej okazji Pan Prezes złożył Panu Profesorowi serdeczne gratulacje, a Pan prof. Czesław Rybicki i mgr inż. Albin Wojnar, jako świadkowie i uczestnicy tej podniosłej uroczystości zrelacjonowali jej przebieg oraz wręczyli symboliczny pamiątkowy upominek.
Tematem programowym spotkania było przedstawienie dzieła życia jednego z niezwykłych obserwatorów i dokumentalistów wsi podkarpackich - Stanisława Witkosia. Prelegent dr Tadeusz Łopatkiewicz znał osobiście bohatera prelekcji, studiował pozostawione materiały archiwalne, jego publikacje i zbiory kultury materialnej. Efektem tego było kilka artykułów wspomnieniowych i biograficznych eksponujących dokonania tego wnikliwego "etnografa amatora", wzbudzającego podziw i szacunek swoją pracą i dokonaniami.
Stanisław Witkoś przyszedł na świat 16 listopada 1902 roku w Ustrobnej, w wielodzietnej rodzinie małorolnego chłopa, reemigranta z Ameryki. Był dość słabego zdrowia i dlatego nie angażowano go do cięższych prac w gospodarstwie, ale rodzice skierowali go do szkoły. Ukończył czteroklasową szkołę ludową w Bajdach (1909-1913), a następnie podjął naukę w trzyletniej ck Krajowej Szkole Tkackiej, ale po dwóch latach musiał przerwać naukę ze względów zdrowotnych. Przez pewien czas zajmował się tkactwem w domu, a w 1923 r. został powołany do odbycia służby wojskowej, z której dość szybko został zwolniony po przebytej operacji. W 1925 r. podjął pracę pisarza gminnego w Bajdach, a funkcję tą pełnił do czasu rezygnacji w 1935 r. W 1927 roku ukończył trzymiesięczny kurs dla pisarzy gminnych w Krajowym Wydziale Samorządowym we Lwowie, po którym zobowiązany był do obsługi siedmiu wsi. Chęć zdobycia wiedzy skierowała go na przełomie lat 1925/1926 r. na wykłady Uniwersytetu Ludowego w Szebniach, a jego aktywność społeczna sprawiła, że w 1926 r. został prezesem nowo założonej OSP w Bajdach, a później sekretarzem utworzonego tam Kółka Rolniczego. W 1932 r. ożenił się z Joanną Bożek i zamieszkał w jej domu w Białkówce, w której to wsi w 1935 r. założył Kółko Rolnicze, a w trzy lata później - Koło Gospodyń Wiejskich. W dalszych latach, poszukując środków do utrzymania rodziny, zatrudniał się w różnych zawodach i instytucjach. Pracował przy budowie szybów naftowych, jako robotnik drogowy i melioracyjny, dozorca robót szarwarkowych, poborca podatkowy, sprzedawca sklepowy, a następnie do przejścia na rentę inwalidzką w 1959 r. pełnił funkcje w różnych nadleśnictwach: poborcy daniny leśnej, kasjera, rachmistrza i sekretarza. Ta wielość miejsc pracy dała mu możliwość bliskiego poznania środowiska wsi swojego urodzenia, zamieszkania oraz wykonywanych zajęć, a z licznych kontaktów, obserwacji i bezpośrednich rozmów czynił często bardzo szczegółowe notatki, w których zauważał istniejące różnice kulturowe oraz postępujące zmiany w obyczajach i tradycjach wiejskich.
W 1952 r., podczas długotrwałej choroby, rozpoczął pisanie pamiętników, co zapoczątkowało jego rosnącą pasję dokumentowania życia ludzi na wsiach drugiej połowy XIX w. i czasów jego życia. Sporządzane notatki i opisy wzbogacał zbieranymi od mieszkańców wsi eksponatami kultury materialnej, które gromadził początkowo w prywatnych domach, a w 1971 r. udostępnił je do zwiedzania w prywatnej Izbie Muzealnej w Moderówce. Na ekspozycji zostały pokazane meble i sprzęty domowe, gospodarcze i rolnicze, rzemiosło wiejskie, ubiory i stroje ludowe, zabytki plastyki obrzędowej i kultowej oraz dokumenty i archiwalia wiejskie, druki i dawne fotografie, a także numizmaty. W urządzeniu ekspozycji kolekcjonerowi wielką pomoc świadczyło Witkosiowi Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu, któremu Stanisław Witkoś zapisał legatem wszystkie swoje zbiory (obecnie nieudostępniane publicznie).
Zgromadzone obserwacje i prowadzone dociekania historyczne były motywem do pierwszych prac publikowanych, które Stanisław Witkoś zamieszczał w rocznikach "Lud" i "Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku" oraz tygodniku "Podkarpacie". Treść publikacji wyrażała się w ich tytułach: "Ubiór codzienny i świąteczny noszony przez mieszkańców wsi Bajdy, pow. Krosno z końcem XIX i na początku XX wieku"; "Obrzędy pogrzebowe we wsi Bajdy w pow. krośnieńskim"; "Magia i przesądy bartne (w oparciu o "Bartnika Postępowego" i "Pasiecznika Wzorowego")"; "Ubodzy - dziady - żebracy"; "Zwyczaje i wróżby związane z wigilią Bożego Narodzenia"; "Ciekawa statystyka". Dziełem, które wieńczyło życiową działalność tego niezwykłego badacza dziejów wsi jest wielotematyczna monografia wsi "Bajdy i Moderówka", która została wydana pod red. J. Burszty, w serii "Biblioteka Muzeum Narodowego Rolnictwa w Szreniawie" w 1977 r.
Prelegent w swoim wystąpieniu rzetelnie, ale z konieczności w wielkim skrócie przedstawił dzieło życia tego znakomitego dokumentalisty dziejów wsi podkarpackich, etnografa-amatora, którego dzieło stanowi bardzo bogatą dokumentację naukową, opracowaną niezwykle starannie z dbałością rzetelny i precyzyjny opis przedstawianych faktów oraz ich datowanie.
Treść prelekcji wzbudziła duże zainteresowanie uczestników spotkania, a przytoczone prace Stanisława Witkosia, będą zachętą do ich przestudiowania.
