22 pa?dziernika 2018 r. w Saloniku Artystycznym Kro?nie?skiej Biblioteki Publicznej odby? si? wyk?ad Wandy Belcik �Pami?tniki ziemian galicyjskich�. Spotkanie zorganizowane zosta?o przez Stowarzyszenie Mi?o?nik�w Ziemi Kro?nie?skiej w Kro?nie.

Prelegentka om�wi?a pami?tniki os�b zwi?zanych z ziemi? kro?nie?sk?: Ludwika Jab?onowskiego(1810-1887), Franciszka Ksawerego Preka (1801-1863), Kazimierza Ch??dowskiego (1843-1920) oraz Anny z Dzia?y?skich Potockiej (1846-1926).

Na pocz?tku swego wyst?pienia podkre?li?a, ?e omawiane pami?tniki stanowi? cenne ?r�d?o wiedzy na temat prywatnego, obyczajowego i spo?ecznego ?ycia mieszka?c�w Galicji w XIX i na pocz?tku XX w. Przedstawiaj?c pami?tnikarzy i ich relacje m�wi?a nie tylko o wydarzeniach obyczajowych, spo?ecznych i politycznych opisywanych w pami?tnikach, ale stara?a si? te? pokaza? styl i j?zyk, jakim pos?uguj? si? autorzy pami?tnik�w. Przytacza?a te? opinie historyk�w i badaczy zajmuj?cych si? literatur? pami?tnikarsk?, m.in. H. Barycza, A. Knota.

Opisuj?c pami?tniki Ludwika Jab?onowskiego, kt�re powsta?y w okresie 1876-1882 i obejmuj? lata 1810-1864, zauwa?y?a, ?e pami?tnikarz posiada nie tylko dobr? pami??, ale wyj?tkow? plastyk? s?owa, co uwidacznia si? w opisach batalistycznych. Jab?onowski przedstawia sylwetki os�b mu wsp�?czesnych, np. A. Fredry czy W. Pola. Powraca te? do dzieci?stwa, kt�re cz??ciowo sp?dzi? w Kro?cienku Wy?nym. Opisuje najbli?sz? okolic?, np. zamek w Odrzykoniu, jarmark w Kro?nie. W pami?tnikach odnale?? mo?na te? opisy scen batalistycznych (np. walk w czasie powstania listopadowego, w kt�rym Jab?onowski uczestniczy? jako ochotnik). Nie brakuje negatywnych opinii o arystokratycznych rodach i z?o?liwych uwag o poszczeg�lnych osobach (np. S. Goszczy?skim, J. Lelewelu).

M�wi?c o pami?tnikach Franciszka Preka (ur. w Nozdrzcu) obejmuj?cych lata 1818-1855, W. Belcik zauwa?y?a, ?e dzi?ki autorowi dok?adnie poznajemy szczeg�?y rabacji ch?opskiej w Galicji w 1848 r. Zwr�ci?a te? uwag? na bogactwo i r�?norodno?? przedstawianych obraz�w (co wynika?o z przebywania Preka w r�?nych ?rodowiskach: arystokratycznym i ziemia?skim), a tak?e na krytyczne uwagi autora wobec polskiej arystokracji, warstwy ch?opskiej i austriackiego zaborcy. W swoich pami?tnikach Prek szczeg�?owo opisuje Krosno, a tak?e okoliczne miejscowo?ci, m.in. Kro?cienko, Odrzyko?, Korczyn?, Dukl?. Jak m�wi?a W. Belcik, niezwykle cenne s? te? pozostawione przez Preka akwarele przedstawiaj?ce m??czyzn i kobiety w strojach ludowych z okolic Lwowa, Korczyny, Jas?a czy Krosna. Stanowi? one wa?ny dokument kulturalno-historyczny.

Kolejnym pami?tnikarzem, kt�rego przedstawi?a W. Belcik, by? Kazimierz Ch??dowski, pisarz urodzony w Lubat�wce ko?o Iwonicza. Jego pami?tniki (t. 1 �Galicja�, t. 2 �Wiede?�) obejmuj? lata1843-1901. Cz??? pierwsza dotycz?ca Galicji (szczeg�lnie okres dzieci?stwa i edukacji domowej w Wietrznie) daje wierny obraz kultury obyczajowej drobnej szlachty galicyjskiej w po?owie XIX w. Ch??dowski nie porusza spraw spo?ecznych i politycznych, koncentruje si? g?�wnie na ?yciu domowym i towarzyskim, opisuje zjazdy s?siedzkie, odpusty, k?opoty gospodarskie itp.

Bardzo cennym dokumentem epoki jest pami?tnik Anny z Dzia?y?skich Potockiej wydany Nak?adem Rodziny w 1927 r. � m�wi?a W. Belcik. Potocka opisuje w nim swoje dzieci?stwo w K�rniku w Wielkopolsce, edukacj? domow?, pobyt w Dre?nie, ?lub ze Stanis?awem Potockim i pobyt w Oleszycach oraz ?ycie rodzinne i dzia?alno?? spo?eczn? w Rymanowie. W jej pami?tniku pojawiaj? si? nie tylko w?tki osobiste, ale te? sprawy gospodarcze i spo?eczne. Potocka jest krytyczna w stosunku do duchowie?stwa katolickiego i Polak�w, kt�rzy okazuj? wzgard? dla Rusin�w. Razi j? ciemnota i upodlenie ch?op�w. Krytykuje te? w?adze samorz?dowe i administracyjne Galicji oraz dzia?ania Austriak�w. W swoim pami?tniku pokazuje r�wnie? rozw�j rymanowskiego uzdrowiska.

Na koniec swego wyst?pienia W. Belcik wspomnia?a o ksi??ce �Przem�wi?y stare listy� Hieronima Wysockiego, kt�ry na podstawie odnalezionych list�w spisa? losy ziemia?skiej rodziny Wysockich. G?�wnym bohaterem omawianej ksi??ki jest Antonin Wysocki (1796-1877), malarz, uczestnik wojen napoleo?skich i powstaniec styczniowy, kt�ry poprzez ma??e?stwo z Emm? Ogi?sk?-Brzostock? wszed? w kr?g rodziny Za?uskich z Iwonicza. W listach znajduj? si? nie tylko informacje o codziennym ?yciu Wysockich, ale tak?e wiadomo?ci o Za?uskich i ich ?yciu w uzdrowisku.