|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 lutego 2026 r., w Akademii Górniczo-Hutniczej im. S. Staszica w Krakowie, odbyło się drugie w bieżącym roku spotkanie Oddziału Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Krośnieńskiej w Krakowie. Temat spotkania nawiązywał do uroczystego Jubileuszu 125-lecia I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Krośnie, który był obchodzony w dniach 5-7 czerwca 2025 roku. Pan prezes dr inż. Stanisław Szafran witając uczestników spotkania oraz wprowadzając zebranych w treść prelekcji zauważył, że w przestrzeni czasowej istnienia świata, państw, miast, instytucji i pojedynczych ludzi wyznaczono miejsca, z których spogląda się wstecz na przebytą drogę, stworzone dzieła oraz ich twórców - ludzi kreujących te dzieła. Takie miejsca na osi czasu nazwano jubileuszami, podczas których odsłania się zacieraną mrokami czasu przeszłość, konstatując - skąd przyszliśmy, jaką drogę pokonaliśmy, gdzie jesteśmy i dokąd zmierzamy. Pan Prelegent mgr inż. Roman Kahul jest absolwentem tego Liceum i uczestniczył w uroczystościach jubileuszowych, a swoje refleksje z czasów szkolnych oraz przebiegu uroczystości i spotkań koleżeńskich przedstawił w treści prelekcji.
Tło historyczne tworzenia szkolnictwa na ziemiach polskich, włączonych w wyniku zaborów do cesarstwa Austrii jako część nowo utworzonej prowincji austriackiej - Królestwa Galicji i Lodomerii, są nader złożone. W wyniku prowadzonych reform zwykła prowincja - Galicja uzyskała w 1861 r. Statut i większe uprawnienia w zarządzaniu, ale dopiero w 1867 r., po utworzeniu instytucji objętych tzw. autonomią (Sejm Krajowy, Wydział Krajowy, Rada Szkolna Krajowa) oraz wprowadzeniu do szkół i urzędów języka polskiego, nasiliła się walka o podniesienie cywilizacyjne, gospodarcze i kulturalne tej pogrążonej w nędzy prowincji. Jednym z przejawów tej walki było usilne dążenie władz samorządowych miast powiatowych do podniesienia poziomu oświaty i wykształcenia społeczeństwa, a w szczególności do tworzenia szkół średnich gimnazjalnych i realnych. Od pierwszych chwil działania zreformowanej autonomii Galicyjskiej, już pierwsza powołana wtedy Rada Miasta Krosna wystąpiła do władz o utworzenie średniej szkoły gimnazjalnej (1867 r.), ale wówczas ("osobistą decyzją namiestnika Agenora Gołuchowskiego") szkoła gimnazjalna została założona w Jaśle. Mimo to Rada Miasta Krosna nie ustawała w staraniach o założenie w Krośnie szkoły średniej. W 1880 r. burmistrz dr Modest Humiecki (pochodzący z Rzepnika) wystąpił do Ministerstwa Oświecenia w Wiedniu z memoriałem "Projekt podźwignięcia miasta Krosna w ogólności, a w szczególności zaprowadzenia w nim gimnazyum", ale i tym razem władze austriackie negatywnie odniosły się do treści dokumentu Miasta Krosna, a gimnazjum zostało założone w Sanoku. Jednak Rada Miasta Krosna nie ustawała w staraniach założenie szkoły średniej. Pewnym sukcesem starań burmistrza Augusta Lewakowskiego było utworzenie w Krośnie w1887 r. trzyklasowej Krajowej Szkoły Tkackiej, ale dalsze starania o utworzenie gimnazjum były nadal podejmowane. W wyniku usilnych zabiegów następnego burmistrza dr Feliksa Czajkowskiego (pochodzącego z Domaradza) władze wyraziły zgodę na utworzenie w 1894 r. Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Krośnie wraz z internatem (nie dającym możliwości dalszego kształcenia na studiach wyższych). Wobec działających już na Podkarpaciu szkół średnich, sprawa utworzenia szkoły gimnazjalnej w Krośnie nabrała pod koniec XIX wieku nowego formatu, wynikającego z rozwijającego się przemysłu. Rada Miasta, także Rada Powiatowa podjęły "niezmordowane" starania o utworzenie w Krośnie szkoły realnej, a znakiem tego były uchwały Rady Miasta z dnia 28 grudnia 1899 r. i z 29 maja 1900 r. o zobowiązaniach Miasta do świadczeń na rzecz szkoły i skarbu państwa. Starania Rady Miasta mocno wspierali: w Sejmie Krajowym poseł August Gorayski - marszałek powiatu krośnieńskiego, a w Radzie Państwa w Wiedniu poseł ks. Paweł Sapieha. Starania te zostały uwieńczone sukcesem, bowiem "rząd centralny w Wiedniu najwyższym postanowieniem cesarza Franciszka Józefa I z dnia 14 sierpnia 1900 r. powołał 7 klasową Wyższą Szkołę Realną w Krośnie". Mianowany pierwszym kierownikiem, a później dyrektorem szkoły Kasper Brzostowicz opisał to w "Pierwszym Sprawozdaniu Dyrekcyi c.k. Szkoły Realnej w Krośnie za rok szkolny 1907": "Po dosyć mozolnych staraniach ze strony gminy miasta Krosna została wreszcie otwarta tutejsza szkoła realna na mocy Najwyższego postanowienia z dnia 14 sierpnia 1900, już z dniem 1. września 1900. roku. J.E. Pan Minister wyznań i oświaty zawiadamiając o tem c.k. Radę Szkolną krajową reskryptem z dnia 17. sierpnia 1900. 1. 23871., rozporządził celem wykonania tego Najwyższego postanowienia, co następuje:
Aktywowanie nowej państwowej szkoły realnej w Krośnie ma się odbyć w ten sposób, że z rokiem szkolnym 1900/1. będzie otwarta pierwsza klasa, a z każdym następnym rokiem szkolnym jedna następna wyższa klasa aż do zupełnego rozwinięcia zakładu. Koszta utrzymania tej szkoły realnej ponosić będzie skarb państwa; gmina miasta Krosna jest jednak obowiązana na podstawie zatwierdzonej przez Reprezentacyę powiatową uchwały Reprezentacyi gminnej z dnia 28. grudnia 1899. i z dnia 29. maja 1900. r. ponosić na rzecz tego zakładu następujące świadczenia:
1) Wybudować własnym kosztem nowy budynek szkolny, według zatwierdzonych przez c. k. Ministerstwo wyznań i oświaty planów budowy, budynek ten oddać wraz z planem budowlanym skarbowi państwa do nieograniczonego i bezpłatnego używania na umieszczenie szkoły realnej najpóźniej w przeciągu trzech lat od czasu aktywowania pierwszej klasy, to jest od pierwszego września 1903. i budynek ten utrzymywać zawsze kosztem gminy w dobrym stanie…
2) Zabezpieczyć na podstawie umowy zawrzeć się mającej z zarządem jednego z trzech w Krośnie istniejących kościołów i bez żadnych kosztów dla skarbu państwa używanie jednego z tych kościołów na odprawianie nabożeństwa dla młodzieży szkolnej głoszenia egzorty…"
Dyrektor Kasper Brzostowicz dość szczegółowo opisał w "Sprawozdaniu" warunki jakie musiał spełniać nowy budynek szkolny oraz jakie nakłady finansowe powinna ponosić "gmina miasta Krosna" na rzecz skarbu państwa i szkoły.
Na naukę w pierwszej klasie c.k. Wyższej Szkoły Realnej w Krośnie zgłosiło się 56 kandydatów, a przyjęto 42 uczniów, z których następnie z powodu przekroczonego przepisanego maksymalnego wieku usunięto 6. Z pozostałych 36 uczniów, 4 odeszło do gimnazjum. W pierwszym roku nauka odbywała się w gmachu Seminarium Nauczycielskiego Męskiego, a w czterech następnych latach uczniowie zdobywali wiedzę w tzw. "kasarni", częściej nazywanej "Pałacem biskupim". 1 września 1905 r. zajęcia szkolne zostały przeniesione do nowego gmachu, w którym w maju 1907 r. po raz pierwszy odbył się egzamin dojrzałości.
W 2025 r. minęło 125 lat od założenia Szkoły Realnej w Krośnie. W tym czasie Szkoła zmieniała 13 razy swoją nazwę, a zarazem profil kształcenia. W minionym czasie Szkole nadawano następujące nazwy: C.K. Wyższa Szkoła Realna (1900-1918), Państwowa Szkoła Realna (1918-1921), Państwowe Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika (1921-1930), Państwowe Gimnazjum Koedukacyjne im. Mikołaja Kopernika (1930-1933), Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Mikołaja Kopernika (1933-1948), Państwowa Szkoła Ogólnokształcąca stopnia Licealnego (1948-1951), Liceum Ogólnokształcące (1951-1962), Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika (1962-1977), Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Mikołaja Kopernika (1977-1981), Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika (1981-1988), I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika (1988-2012), Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Mikołaja Kopernika (2012-2018), I Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Mikołaja Kopernika (od 2018).
W ciągu 125 lat istnienia Szkołą kierowało 15 dyrektorów, a wiedzę przekazywało uczniom liczne grono nauczycieli, których sylwetki przedstawił Władysław Sitek w swej książce. Szkoła miała dwóch patronów: św. Kazimierza w latach 1904-1939 i Mikołaja Kopernika w latach 1921-1948 i od 1962 do dziś. W ciągu 125 lat działalności Szkołę ukończyło 17 tys. uczniów, którzy uzyskiwali dalsze wykształcenie i zdobywali doświadczenie w różnych sferach oraz kwalifikacje i kompetencje zawodowe w różnych dziedzinach, przekładające się na wysokie pozycje w działalności naukowej, publicznej, społecznej i wyspecjalizowanych zawodach. Niekiedy wracali w rodzinne strony włączając się w twórczą działalność społeczeństwa Ziemi Krośnieńskiej.
Silne więzy emocjonalne absolwentów ze swoją Szkołą sprawiały, że szczególnie w dniach jubileuszowych wracali w jej mury, by pokłonić się swojej "Alma Mater", powspominać i podtrzymać pamięć o swoich profesorach oraz koleżankach i kolegach. Pierwszy uroczysty Jubileusz 25-lecia powołania Szkoły Realnej w Krośnie i pierwszy zjazd wychowanków Szkoły był zorganizowany 26 września 1925 r. W 1939 r. zorganizowano Zjazd Koleżeński, na którym podjęto uchwałę o zorganizowaniu uroczystego Jubileuszu 50-lecia Szkoły. Wojna, a później warunki polityczne zaistniałe w kraju po wojnie, uniemożliwiły zrealizowanie tego planu. Ale w wyniku niebywałych wysiłków, determinacji i usilnych zabiegów szerokiego grona wychowanków, został zorganizowany w dniach 30 czerwca i 1 lipca 1962 r. "Koleżeński Zjazd Wychowanków Szkoły Realnej, Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego w Krośnie" dla obchodu Jubileuszu 60-lecia Szkoły. Ten Zjazd Wychowanków Szkoły przekształcił się w patriotyczną manifestację pamięci o profesorach oraz koleżankach i kolegach, którzy zginęli za "Ojczyznę, Honor i Wolność" podczas dwóch wojen światowych, a wymownym dowodem tego był "Apel Poległych" i "Tablica Pamiątkowa" odsłonięta wówczas na murach Szkoły. Uczestnicy tamtego Zjazdu to pokolenie, które czynnie uczestniczyło w wielkim dziele wskrzeszenia Ojczyzny po I wojnie światowej, w budowania trudnej rzeczywistości niepodległego bytu państwowego, a później uczestniczyło w walkach na wielu frontach II wojny światowej i musiało przyjąć trudne warunki stworzone Ojczyźnie po wojnie przez mocarstwa światowe. Choć drogi życiowe tego pokolenia były niezwykle "ciężkie i trudne, okupione ofiarami życia i krwi", to w powojennych warunkach ludzie tego pokolenia podjęli dzieło odbudowy kraju, angażując się w odbudowę miast, przemysłu, kultury, nauki i oświaty, a także działających przed wojną lub nowych organizacji społecznych. To wychowankowie Szkoły tego pokolenia utworzyli w 1958 roku Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krośnieńskiej, a później wypełniali bogatą treścią jego działalność. Niezwykle cennym dokumentem Jubileuszu 60 lecia oraz tamtego zjazdu wychowanków Szkoły jest "Księga pamiątkowa b. Szkoły Realnej, b. Gimnazjum obecnie Liceum Ogólnokształcącego im. M. Kopernika w Krośnie" wydana pod red. S. Petersa w 1967 r.
Następny zjazd wychowanków Szkoły odbył się podczas Jubileuszu 100-lecia w 2000 r., a dokumentem ilustrującym stuletnie dokonania Szkoły i jej wychowanków jest "Księga Jubileuszowa w 100-lecie I LO w Krośnie 1900-2000" pod redakcją Tadeusza Łopatkiewicza.
7 lipca 2020 r. grupa wychowanków Szkoły utworzyła Stowarzyszenie Absolwentów I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Krośnie, które powołało Zarząd pod przewodnictwem Pana Artura Lipińskiego i podjęło systematyczną działalność, zmierzającą do integracji rozproszonych po świecie absolwentów swojej Alma Mater. To w gronie aktywistów tego Stowarzyszenie zrodziła się inicjatywa zorganizowania w 2025 roku zjazdu absolwentów Liceum przy okazji Jubileuszu 125-lecia założenia Szkoły. Powołano 19 osobowy Komitet Organizacyjny pod przewodnictwem Pana Artura Lipińskiego, który energicznie i nakładem wielkiego trudu przygotował program obchodów Jubileuszu, a później bardzo starannie realizował przebieg uroczystości. Równocześnie powołano Komitet Honorowy Obchodów Jubileuszowych, do którego zaproszono osobistości życia politycznego i administracyjnego Krosna i Podkarpacia. Jubileuszowe uroczystości zostały wyznaczone na 5-7 czerwca 2025 r., ale już na kilka dni przed oficjalnym rozpoczęciem obchodów, tj. 30 maja, odbyło się w budynku Szkoły przy ul. Piotra Skargi 2 uroczyste otwarcie wystawy okolicznościowej prezentującej historię Szkoły, nauczycieli i absolwentów w oparciu o zbiory absolwenta Liceum Pana Zbigniewa Więcka oraz archiwalne zbiory Szkoły (wystawa była eksponowana w dniach 30 maja do 13 czerwca).
Program obchodów jubileuszowych przewidywał:
- 5 czerwca, godz. 18:00 - 20:00 - koncert w wykonaniu absolwentów i uczniów oraz chóru z "Kopernika" (Regionalne Centrum Kultur Pogranicza, ul. Kolejowa 1), prowadzony między innymi przez Marcina Majewskiego,
- 6 czerwca, godz. 9:00 - spotkanie uczestników uroczystości jubileuszowych przed budynkiem Szkoły oraz odsłonięcia jubileuszowej tablicy pamiątkowej i złożenia kwiatów pod pomnikiem Mikołaja Kopernika - patrona Szkoły,
- 6 czerwca, godz. 9:15 - 9:45 - uroczysty przemarsz przez Miasto nauczycieli, uczniów, absolwentów i Gości do Regionalnego Centrum Kultur Pogranicza, ul. Kolejowa 1,
- 6 czerwca, godz. 10:00 - 14:00 - oficjalne uroczystości obchodów Jubileuszu z udziałem m.in. władz państwowych i samorządowych,
- 6 czerwca, od godz.16:00 - mecz siatkówki między "absolwentami Kopernika wieku XX - absolwentami Kopernika wieku XXI" - w hali sportowej przy ul. Legionów,
- 6 czerwca, godz. 18:00 - 20:00 - spektakl teatralny "Wielebni" Sławomira Mrożka w wykonaniu uczniów "Kopernika" w RCKP,
- 7 czerwca, godz. 10:00 - msza św. w intencji nauczycieli, absolwentów i uczniów "Kopernika" w Bazylice Mniejszej, ul. Piłsudskiego 5,
- 7 czerwca, godz. 11:00 - 14:00 - spotkania absolwentów i nauczycieli "Kopernika" w klasach oraz spotkanie pokoleń w podwórzu liceum przy ul. Piotra Skargi 2,
- 7 czerwca, od godz. 19:00 - Bal Jubileuszowy w lokalu "Dwa serca" w Krośnie przy ul. Bieszczadzkiej 80.
Zgodnie z przyjętym programem w dniu 6 czerwca 2025 r. o godz. 9:00 uczestnicy uroczystości zebrali się przed budynkiem Liceum. Zebranych przywitał Pan Ryszard Józefczyk - dyrektor Liceum w towarzystwie byłych dyrektorów Szkoły. Po krótkim przemówieniu powitalnym nastąpiło odsłonięcie jubileuszowej tablicy pamiątkowej i złożenia kwiatów pod pomnikiem Mikołaja Kopernika - patrona Szkoły, a tę część uroczystości zamknęło okolicznościowe przemówienie byłego dyrektora Liceum Leszka Uliasza. Po zakończeniu ceremonii uczestnicy uformowali pochód i ulicami Miasta przemaszerowali do Regionalnego Centrum Kultur Pogranicza, gdzie kontynuowano dalszą część uroczystości jubileuszowych, którą była "akademia jubileuszowa".
Przemówienie powitalne, inaugurujące uroczystości wygłosił Pan Artur Lipiński przewodniczący Komitetu Organizacyjnego, a równocześnie przewodniczący Stowarzyszenia Absolwentów I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Krośnie, w którym wyeksponował dzieło kształcenia Szkoły i niezwykle wielką rzeszę absolwentów rozproszonych w różnych dziedzinach działalności kraju i świata. Podziękowania i słowa szacunku skierował również do nauczycieli i wychowawców, którzy przekazywali przez miniony czas wiedzę i doświadczenia uczniom.
W następnym referacie Pan prof. Piotr Łopatkiewicz przybliżył początki działalności Liceum i jego znaczenie dla regionu, natomiast Pan Ryszard Józefczyk - dyrektor Liceum, przedstawił współczesne wyzwania i kierunki rozwoju Liceum. Po przemówieniach nastąpiły chwile nadawania odznaczeń, wyróżnień i nagród dla uczniów, którzy zdobyli sukcesy w Szkole, na arenie krajowej i międzynarodowej. Wyróżnieniami i nagrodami uhonorowano również nauczycieli i osoby zasłużone dla Jubilatki.
Każdy z przyjętych punktów uroczystości był starannie przygotowany i niewątpliwie wymagał wielkiego trudu od osób uczestniczących w ich realizacji. Przebieg wszystkich uroczystości jubileuszowych relacjonowały miejscowe portale internetowe, a także inne media.
Prelegent prezentując treści swojego wystąpienia stwierdził, że skromne ramy prelekcji nie dają możliwości bliższego zobrazowania przebiegu obchodów tego Jubileusz, który przeszedł już do historii. Z dystansu czasowego u obserwatora tego wydarzenia może się budzić pytanie: o czym był ten Jubileusz 125-lecia I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Krośnie? Pięć pokoleń tworzyło dzieło tej Szkoły, ale w uroczystościach brały dość skromny udział głównie dwa, a może trzy ostatnie pokolenia. Można odnieść wrażenie, że współczesne więzy emocjonalne absolwentów ze swoją Szkołą, a także ze swoimi koleżankami i kolegami są coraz słabsze i często się zrywają. Zapewne dlatego główny akcent obchodów został postawiony na niewątpliwych osiągnięciach Szkoły ostatnich lat, czyli "współczesnego Kopernika". Daleka przeszłość tej krośnieńskiej Almae Matris trochę pozostała w cieniu. Trudno zauważyć "światła pamięci" o "Ojcach Założycielach" czy wybitnych nauczycielach. Ale po uroczystościach pozostał ciekawy i ważny materiał dokumentacyjny w postaci "Księgi Jubileuszowej w 125-lecie I LO w Krośnie 1900-2025" opracowanej pod redakcją Pana prof. Piotra Łopatkiewicza, oraz książka Pana Władysława Sitka pt. "Nauczyciele I Liceum Ogólnokształcącego im Mikołaja Kopernika w Krośnie w latach 1900-2020". Będą to ważne dokumenty dla przyszłych pokoleń - "Ad futuram rei memoriam".
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
