Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krośnieńskiej

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki

Książka Tadeusza Łopatkiewicza dotycząca dziewiętnastowiecznych relacji konserwatorskich o zabytkach Krosna i powiatu

Email Drukuj PDF
(1 głos, średnia ocena: 5.00 na 5)

 

Potocki 3D m

 

W ostatnich dniach, w siódmym tomie serii "Bibliotheka Pigoniana" - wydawanej przez Karpacką Państwową Uczelnię w Krośnie, ukazała się najnowsza książka dra Tadeusza Łopatkiewicza pt. Najwcześniejsze relacje konserwatorskie o zabytkach Krosna i powiatu oraz ich autor Ludwik Mieczysław Lubicz Potocki (1810-1878). Wersja elektroniczna książki dostępna jest do pobrania pod adresem PDF Logo

 


Nota bibliograficzna:
Tadeusz Łopatkiewicz, Najwcześniejsze relacje konserwatorskie o zabytkach Krosna i powiatu oraz ich autor Ludwik Mieczysław Lubicz Potocki (1810-1878), Bibliotheca Pigoniana, t. 7, Krosno 2022, ss. 385, aneks, bibliografia, trzy indeksy, summary, ISBN 978-83-64457-72-2


Autor książki, na szerokim tle porównawczym, omawia początki państwowej opieki prawnej nad zabytkami w cesarstwie austriackim, w tym Galicji, przypadające na połowę wieku XIX. W 1853 roku powołano tu do życia pierwszą organizację konserwatorską - ck Komisję Centralną dla Badania i Konserwacji Budowli Pomnikowych w Wiedniu - która w trzy lata później mianowała na stanowiska konserwatorów krajowych Franciszka Strońskiego (1803-1864) - dla zabytków Lwowa i Galicji Wschodniej oraz Pawła hr. Popiela (1807-1892) - dla jej części Zachodniej i samego Krakowa. Franciszek Stroński, który nie rozwinął jednak szerszej działalności konserwatorskiej, został po swej śmierci zastąpiony na urzędzie przez Ludwika Mieczysława Potockiego (1810-1878), powstańca listopadowego i właściciela ziemskiego na Podolu, żywo zainteresowanego historią i jej artystycznymi przejawami. Potocki znany był w Galicji od 1851 roku ze wspaniałomyślnego podarowania krakowskim zbiorom publicznym kamiennego posągu Światowida, wczesnosłowiańskiego zabytku odnalezionego w rzece Zbrucz, a jego nominacja konserwatorska okazała się wkrótce posunięciem nad wyraz trafnym. W kolejnych latach Potocki, nowo mianowany w 1864 roku ck konserwator, rozwinął bardzo szeroką działalność organizacyjną, zapraszając do współpracy zarówno władze samorządowe Galicji Wschodniej, jak i duchowieństwo wszystkich obrządków oraz właścicieli ziemskich zainteresowanych artystyczną przeszłością Rzeczypospolitej. Potocki, wypełniając zalecenia wiedeńskiej Komisji Centralnej, podjął również pierwsze prace konserwatorskie przy zabytkach Galicji, finansowane po części z budżetu krajowego, zainicjował też pionierskie działania inwentaryzacyjne wobec pomników artystycznej przeszłości tych ziem. Z tą właśnie działalnością wiążą się najwcześniejsze w dziejach relacje konserwatorskie o zabytkach Krosna i okolic, przygotowywane przez Mieczysława Potockiego na podstawie osobiście prowadzonych objazdów terenowych. Niektóre ze swych relacji i sprawozdań konserwatorskich publikował on po niemiecku - w roczniku Konserwatorskiej Komisji Centralnej w Wiedniu, inne po polsku - w wydawnictwach lwowskiego Ossolineum, niektóre zaś zachowały się w rękopisie i dopiero w niniejszej książce zostały po raz pierwszy wydane drukiem.

    Niezwykle interesującym źródłem do poznania działalności Ludwika Mieczysława Potockiego jest jego Dziennik konserwatorski, prowadzony skrupulatnie w latach 1866-1878, odnotowujący całość służbowej korespondencji konserwatora. Krótkie notatki tego Dziennika, odnoszące się do wysyłanej i otrzymywanej korespondencji konserwatorskiej, pozwalają zorientować się w podziwu godnej aktywności Potockiego na polu ochrony, inwentaryzacji oraz renowacji zabytków architektury, malarstwa i rzeźby, a także opieki nad zbiorami archiwalnymi, w tym kapitalnej wartości Aktami Grodzkimi i Ziemskimi tzw. Archiwum Bernardyńskiego we Lwowie.

W książce swej Tadeusz Łopatkiewicz zebrał wszystkie zachowane do dziś teksty Potockiego traktujące o zabytkach Krosna i regionu, pochodzące z lat 1865-1878. Źródłowe relacje z XIX wieku opatrzone zostały obszernymi komentarzami odautorskimi, zamieszczonymi w aparacie przypisowym, zestawiającymi współczesną wiedzę o przeszłości artystycznej Krośnieńskiego. Korzystanie z tomu niezwykle ułatwiają trzy indeksy, pozwalające na swobodne poruszanie się w bardzo obszernej problematyce książki. Z uwagi na to, że wiedza o życiu i działalności Ludwika Mieczysława Potockiego pełna jest dzisiaj białych plam, rozważania na kanwie jego tekstów zabytkoznawczych uzupełnione też zostały o obszerny rozdział poświęcony biografii tego wybitnego konserwatora, zrekonstruowanej z wykorzystaniem wszelkich informacji odnalezionym w toku szerokiej kwerendy źródłowej prowadzonej w archiwach lwowskich, wrocławskich, krakowskich i warszawskich. Wszystko po to, aby tego fascynującego a niesłusznie zapomnianego dziś człowieka pokazać we właściwym świetle, jako zasłużonego pioniera konserwatorstwa zabytków w Polsce.

Krosno 1860 Widok Krosna z czasów Ludwika Mieczysława Potockiego - północna pierzeja rynku z kościołem farnym i dzwonnicą. Hełm i wszystkie dachy pokryte gontem. Fotografia z 1860 lub 1868 roku, z kolekcji Seweryna Bieszczada, później - Jana Sas Zubrzyckiego. Zbiory Muzeum Podkarpackiego, sygn. MPK-ADA-273
Widok Krosna z czasów Ludwika Mieczysława Potockiego - północna pierzeja rynku z kościołem farnym i dzwonnicą. Hełm i wszystkie dachy pokryte są gontem.
Fotografia z 1860 lub 1868 roku, z kolekcji Seweryna Bieszczada, później - Jana Sas Zubrzyckiego. Zbiory Muzeum Podkarpackiego, sygn. MPK-ADA-273

 

Książka Tadeusza Łopatkiewicza spotkała się z bardzo pochlebną recenzją prof. dra hab. Piotra Krasnego z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego:

    

Recenzja wydawnicza książki dr. Tadeusza Łopatkiewicza
Najwcześniejsze relacje konserwatorskie o zabytkach Krosna i powiatu oraz ich autor Ludwik Mieczysław Lubicz Potocki (1810-1878)

    

Badania nad początkami starożytniczych bądź naukowych zainteresowań sztuką polską w XIX wieku koncentrowały się przez wiele lat na podejmowaniu i rozwoju takich działań w środowisku uniwersyteckim lub na organizowaniu ich przez specjalne sekcje towarzystw naukowych. Dr Tadeusz Łopatkiewicz stara się od lat zmienić lub uzupełnić taki punkt widzenia, akcentując w swoich studiach inicjatywy pojedynczych osób, które nieraz potrafiły pobudzić instytucje do podjęcia poważnych prac badawczych, albo też zdołały nadać właściwy rozmach rachitycznym przedsięwzięciom instytucjonalnym.

Znaczne zasługi na tym drugim polu położył bohater recenzowanej książki, Mieczysław Potocki, który potraktował poważnie obowiązki, spoczywające na nim jako na jednym z konserwatorów Galicji Wschodniej. Dzięki wnikliwym kwerendom Łopatkiewicza dowiedzieliśmy się, że ów ziemianin, nie mający formalnego wykształcenia historyczno- artystycznego lub archeologicznego, przygotował nie tylko pierwsze wnikliwe opisy zabytków w kilku powiatach Galicji oraz w położonym poza jej granicami Zamościu, ale podjął także refleksję nad problematyką inwentaryzacji "pamiątek przeszłości". Łopatkiewicz przygotował staranną krytyczną edycję tekstów Potockiego (skoncentrowanych głównie - choć nie tylko - na zabytkach z rejonu Krosna), zarówno pozostających w rękopisie, jak i ogłoszonych drukiem w trudnodostępnych dziś czasopismach, podejmując ponadto wysiłek przełożenia jednego artykułu z niemieckiego. W książce została zastosowana formuła edycji tekstów archiwalnych do dziejów polskiej historiografii artystycznej wypracowana i wydoskonalona przez Piotra i Tadeusza Łopatkiewiczów przy okazji edycji inwentarzy zabytków powiatów galicyjskich, opracowanych pod kierunkiem Tomkiewicza. Zastosowanie takiego rozwiązania jest w pełni zrozumiałe, ale nie sugeruje bynajmniej, że Tadeusz Łopatkiewicz, przygotował swoją najnowszą książkę "na boku" swoich głównych badań. Praca ta - niezwykle rzetelna w prezentacji dokumentów - przewyższa bowiem wcześniejsze wydawnictwa Łopatkiewiczów starannością i wielowątkowością komentarza, ukazującego szeroki intelektualny i organizacyjny kontekst działalności inwentaryzatorskiej Potockiego. Tadeusz Łopatkiewicz zidentyfikował przede wszystkim w przekonujący sposób inspiracje dla działań i wypowiedzi tego autora, zarówno w osiągnięciach środowiska wiedeńskiego, odgrywającego około połowy wieku XIX pierwszoplanową rolę w określaniu zasad inwentaryzacji zabytków, jak i w skromnych działaniach galicyjskich instytucji, starających się przyswoić austriackie wzorce. Ważną - i bez wątpienia słuszną - konstatacją recenzowanej książki jest także stwierdzenie, że Potocki pozostawał wprawdzie samoukiem, czerpiącym wiedzą z bezpośredniego oglądania dziel sztuki, ale wykazał się nadzwyczajnym talentem w tej dziedzinie, co pozwoliło wykroczyć jego ustaleniom poza wąskie ramy tradycyjnego romantycznego starożytnictwa.

Książka Łopatkiewicza jest więc nie tylko bardzo udaną edycją tekstów z wczesnej fazy rozwoju polskiej historiografii artystycznej, ale także ważnym przyczynkiem do badań nad jej dziejami. Po recenzowane dzieło powinni sięgnąć nie tylko historycy sztuki, ale także badacze dziejów nauki w Galicji, a nawet historii politycznej tej prowincji. Ustalenia Łopatkiewicza na temat roli Potockiego w określeniu wartości i zabezpieczeniu posągu Światowida ze Zbrucza przyciągną zaś bez wątpienia bardzo mocno uwagę archeologów i badaczy dziejów archeologii w Polsce. Książka może zainteresować również wszystkich miłośników zabytków Polski południowo-wschodniej, pokazując im w jaki sposób patrzono przed półtora wiekiem na "pamiątki przeszłości", które z czasem weszły do ogólnopolskiego lub regionalnego kanonu zabytków.

Jestem więc w pełni przekonany, że recenzowana książka zasługuje na publikację i popieram gorąco wszelkie działania zmierzające do realizacji tego przedsięwzięcia.

Kraków, 21 marca 2022

  prof. dr hab. Piotr Krasny
     Instytut Historii Sztuki
Uniwersytetu Jagiellońskiego

 

 

 

Czytaj też >>

Przeglądanie publikacji na ekranie>>

 
Autorem tego artykułu jest Wydawnictwo Humanistyczne PIGONIANUM

Aby dodawać komentarze musisz się uprzednio zalogować!

Lista artykułów

Nowości

  1. Przedstawiciele Zarządu Oddziału SMZK w Krakowie z wizytą u JM Rektora AGH prof. dr hab. inż. Jerzego Lisa
  2. Wznowienie działalności Oddziału Krakowskiego Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Krośnieńskiej
  3. Plan pracy Oddziału krakowskiego SMZK w sezonie 2022/2023
  4. Biogram Stanisława Pomprowicza (1925-2022)
  5. Książka Tadeusza Łopatkiewicza dotycząca dziewiętnastowiecznych relacji konserwatorskich o zabytkach Krosna i powiatu
  6. Galeria Walnego Zebrania Sprawozdawczo-Wyborczego SMZK (tylko dla zalogowanych użytkowników)
  7. Sprawozdanie Zarządu Oddziału Krakowskiego SMZK za kadencję 2017-2020
  8. "Z Poetą pod rękę..." - relacja z V Konkursu recytatorskiego poezji Jana Zycha - 23 października 2019
  9. Relacja ze Spotkania "Na rodzinnej ziemi - Rymanów 2019" - 21 września 2019
  10. Plan pracy Oddziału krakowskiego SMZK w sezonie 2019/2020
  11. Relacja filmowa z uroczystej LXIII Sesji Rady Miasta Krosna z okazji Jubileuszu 60-lecia SMZK
  12. Relacja filmowa z referatu dr Tadeusza Łopatkiewicza - Prezesa ZG SMZK na uroczystej Sesji Rady Miasta Krosna z okazji Jubileuszu 60-lecia SMZK
  13. Relacja z Jubileuszu 45-lecia oddziału krakowskiego SMZK - 2 października 2018
  14. Relacja z 45. Spotkania "Na rodzinnej ziemi - Zamek Kamieniec 2018" - 23 września 2018
  15. Uroczysta LXIII Sesja Rady Miasta inaugurująca uroczystości jubileuszu 60-lecia SMZK - 22 września 2018
  16. Promocja VIII tomu Studiów krośnieńskich - 22 września 2018
  17. Wernisaż wystawy "Publikacje książkowe członków SMZK" - 22 września 2018
  18. Władze Stowarzyszenia w XVII kadencji (2017-2020)
  19. Archiwum newsletterów
  20. Archiwum Aktualności SMZK
Galeria fotograficzna Walnego Zebrania Sprawozdawczo-Wyborczego SMZK - 23 września 2017

Mapa burzowa

Mapa burzowa Polski
kliknij mapę

Prognoza na najbliższe 10 dni >>

Uwaga

Uprzejmie proszę, by wszelkie uwagi dot.
- zawartości witryny,
- zauważonych braków
- pomysłów itp.,
nadsyłać do mnie za pośrednictwem
menu KONTAKT lub na adres
tadeusz@smzk.org

Dziękuję! :-) Administrator witryny


sideBar