Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krośnieńskiej

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki

W Przeworsku i Jarosławiu

Email Drukuj PDF
(2 głosów, średnia ocena: 5.00 na 5)

 

"Śladami ordynacji jarosławskiej" podążali uczestnicy wycieczki zorganizowanej przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krośnieńskiej, w sobotę 22 sierpnia 2015 r. Program obejmował zwiedzanie Przeworska i Jarosławia, miast, które do początku XVI w. stanowiły ordynację. Fundację założyli w 1470 r. Spytek i Rafał Jarosławscy, a zatwierdził w roku następnym król Kazimierz IV Jagiellończyk. W wyniku sporów dotyczących dziedziczenia pomiędzy właścicielami a spadkobiercami, z chwilą śmierci Spytka Jarosławskiego, ostatniego męskiego potomka rodu, ordynację rozwiązał w 1519 r. król Zygmunt Stary.

01 Z przewodniczką wycieczki, w Pastewniku Po spotkaniu z panią przewodnik w żywym skansenie "Pastewnik" w Przeworsku (żywy oznacza udostępniony na cele hotelowo-gastronomiczne, od wczesnych godzin rannych), udaliśmy się do bazyliki pw. Ducha Św., dawnego kościoła bożogrobców, gotyckiej świątyni wzniesionej w XV w., która obecnie jest jednym z trzech tego typu sanktuariów w Polsce. Parafia przy kościółku św. Katarzyny została erygowana przez biskupa przemyskiego Macieja Janinę w 1364 r., który wkrótce sprowadził tu kanoników regularnych Świętego Grobu. W następnym roku Jan z Tarnowa przekazał kościół bożogrobcom. W XVII w. dobudowano do świątyni 27-metrowa kaplicę, z repliką grobu bożego, na wzór Bazyliki w Jerozolimie. W 1712 r. w jego ścianie umieszczono, jako relikwię, kamień z jerozolimskiego oryginału. Ściany kaplicy zdobi neoklasycystyczna dekoracja malarska z fragmentem starej polichromii. Kult Grobu Bożego trwał do poł. XIX w., a wznowiony został od 1968 r. z inicjatywy ks. Jerzego 03 Wnętrze Kaplicy Grobu Pańskiego Ablewicza, urodzonego w Krośnie. Kościół posiada wystrój barokowy. W ołtarzu głównym znajdują się relikwie św. Marcina, Benedykty, Sewery, Maurycjusza, Pawła i relikwie krzyża św. Na uwagę zasługuje umieszczone w prezbiterium gotyckie epitafium Rafała Tarnowskiego z rodziną, polecanych przez Archanioła Rafała i św. Elżbietę, oraz płyty nagrobne z piaskowca z podobiznami fundatorów kościoła Tarnowskich. Kościół otoczony jest zbudowanym w XVII w. ceglanym murem z krenelażem.

04 Wnętrza Muzeum Lubomirskich Z kościoła udaliśmy się do XVIII-wiecznego pałacu Lubomirskich, obecnie muzeum, w którym parter zajmuje ekspozycja poświęcona historii Przeworska i regionu, ich właścicieli - Tarnowskich, Ostrogskich i Lubomirskich oraz pamiątki po mieszkańcach miasta i okolic (rzemieślnikach, Żydach, chłopach).Szczególną uwagę zwraca kolekcja strojów damskich i męskich z XVIII-XX w., a wśród nich pasy przeworskie. Paradny hall wiedzie na pierwsze piętro, gdzie znajdują się: salon różowy, biblioteka, pokój prywatny księżnej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej, pani na Łańcucie, jadalnia, sala balowa z zachowanym zabytkowym fortepianem, żardinierą oraz kredens z pełnym wyposażeniem z epoki. Z okien pierwszego piętra roztacza się widok na rozległy dwunastohektarowy park.

05 Pomnik Przyjaźni Węgiersko-Polskiej w Jarosławiu Po krótkiej przerwie na kawę, w skansenie "Pastewnik", i obejrzeniu znajdujących się na jego terenie obiektów drewnianych (m.in. Dom maślarza, kuźnia, XVII-wieczny dwór z Krzeszowic), wyjechaliśmy do odległego o ok. 20 km Jarosławia.

Jarosław, za pierwszych Piastów gród warowny, od XI w. należał do księstwa halicko-włodzimierskiego, które do Polski przyłączył Kazimierz Wielki. Lokowane przez Wladysława Opolczyka na prawie magdeburskim, w połowie XVI w. tereny te są własnością rodu Tarnowskich. Miasto przeżywało rozkwit za czasów Anny Ostrogskiej (1575-1635). Cztery razy w roku odbywały się tu jarmarki (drugie, co do wielkości po frankfurckich). Rozwijało się rzemiosło. Osiedlali się tu cudzoziemcy, m.in. włoscy kupcy W. Orsetti i J. Avanti.

06 Ratusz jarosławski Zwiedzanie miasta rozpoczęliśmy od reliktów XVI-wiecznej Bramy Krakowskiej, która wchodziła w skład dawnych obwarowań miejskich, następnie zatrzymaliśmy się przy pomniku przyjaźni polsko-węgierskiej, obok którego znajduje się XIX-wieczna bożnica, ślad obecności licznej społeczności żydowskiej. Przechodząc obok barokowej hali targowej, ulicą Grodzką dotarliśmy do placu rynkowego, w którego centrum znajduje się murowany ratusz z XVII w. Rynek jarosławski otaczają kamienice mieszczańskie, wśród których wyróżnia się późnorenesansowa kamienica Orsettich, przebudowana przez włoskiego kupca Wilhelma Orsettiego w XVII w., kamienica Attavantich - z reprezentacyjną salą lustrzaną, dawniej salą balową, i kamienica aptekarza Adriana Gruszewicza. Tu, w sali, która jest obecnie salą ślubów, ściany zdobi polichromia pasyjna. Nie wiadomo do końca, jakie było przeznaczenie tej sali, wiadomo, że mieszkali tu car Piotr Wielki i król Karol X Gustaw. Jedna z kamienic, nazwana kamienicą "królowej Marysieńki", zbudowana w końcu XVI w., zawdzięcza swą nazwę współwłaścicielce Jarosławia, królowej Marii Kazimierze Sobieskiej.

07 Kamienica Orsettich Przewodniczka poprowadziła nas następnie na tereny za centralnym placem miasta, gdzie zamierzano w przeszłości utworzyć planty (pomysłu nie zrealizowano), a następnie ulicą Wąską, przy której zachowała się kuczka żydowska, przeszliśmy w kierunku greckokatolickiej cerkwi konkatedralnej pw. Przemienienia Pańskiego (w kulcie od 1980 r.).

09 Jarosławska cerkiew greckokatolicka Osiemnastowieczna cerkiew stoi w miejscu dawnego zamku właścicieli miasta. Jest budowlą trzynawową z dwoma wieżami i kopułą. W elewacji frontowej znajduje się figura Ukrzyżowanego Chrystusa, a w ołtarzu bocznym - XVII-wieczna ikona z wizerunkiem Matki Bożej "Bramy Miłosierdzia", ukoronowana w 1996 r. koronami papieskimi.

11 Widok na klasztor benedyktynek Idąc skarpą staromiejską do jezuickiego kościoła pw. Bożego Ciała, podziwialiśmy dolinę Sanu i znajdujące się na sąsiednim wzgórzu opactwo Panien Benedyktynek.

Kościół jezuitów, zbudowany w XVI w. z fundacji właścicielki Jarosławia Zofii z Odrowążów Tarnowskiej Kostkowej, jest najstarszym kościołem jezuickim w Polsce. Wnętrze zdobi bogata polichromia pędzla Leonarda Winterowskiego, a w ołtarzu 12 Kościół Jezuitów głównym znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Śnieżnej Królowej Rodzin. Obok świątyni znajduje się XVII-wieczny budynek dawnego kolegium jezuickiego (zachodnie skrzydło) oraz bursa zbudowana przez Jana Kostkę.

Kolejny obiekt sakralny na trasie zwiedzania to widziany ze skarpy miejskiej zespół kościelno-klasztorny benedyktynek. Na wzgórzu tym pierwotnie lokowany był Jarosław. Fundatorką kościoła i klasztoru była na początku XVII w. księżna Anna Ostrogska. Kościół pw. św. Mikołaja 2biskupa i św. Stanisława biskupa jest ozdobiony wspaniałymi sztukateriami i portalem kamiennym. 13 Wnętrze kościoła dominikańskiego Wyposażenie kościoła zostało skonfiskowane przez zaborcę, obecne pochodzi z kościoła pojezuickiego w Przemyślu (m. in. obraz Najświętszego Serca Jezusa, pędzla Tadeusza Popiela, w ołtarzu głównym). Do kościoła przylega klasztor, w którym znajduje się tzw. "Czarna Kaplica", z charakterystycznym wnętrzem powstałym w wyniku pożaru wznieconego przez Niemców podczas wycofywania się z miasta w 1944 r. Obszerny plac okala Golgota Narodu Polskiego - 34 stacje. Siostry benedyktynki, które wróciły tu po 1980 r., prowadzą bogatą działalność religijną (rekolekcje, spotkania) oraz udostępniają swe obiekty na cele rekreacji.

Historia zespołu kościelno-klasztornego OO. Dominikanów związana jest z legendą o cudownym pojawieniu się w 1381 r. wizerunku Matki Bożej na gruszy rosnącej za miastem. W miejscu objawienia zbudowano gotycki kościół, który w 1629 r. właścicielka Jarosławia Anna Ostrogska ofiarowała jezuitom. Wybudowała także dla nich drewniany klasztor zastąpiony wkrótce, z fundacji jej córki Anny Alojzy Chodkiewiczowej, obiektem murowanym. 14 Podziemia Kamienicy Rydzikowej Chodkiewiczowa przyczyniła się do wybudowania nowego jednonawowego kościoła, który za sprawą kolejnej donatorki - Anny Potockiej, rozbudowany został w trójnawową bazylikę ((1696-1713). Wnętrze świątyni ozdobione jest bogatymi malowidłami ściennymi, w ołtarzu głównym znajduje się cudowna figura Matki Bożej Bolesnej, koronowana w 1755 r. koronami papieskimi, wśród barokowych ołtarzy bocznych wyróżnia się ołtarz Relikwi Świętych z 1708-1709 r. z 200 relikwiami. Obejrzeliśmy zabytkową zakrystię i atrium z malowidłami ściennymi, obrazującymi historię świątyni i cudownego obrazu. Całe założenie kościelno-klasztorne otoczone jest murami obronnymi, a w sąsiedztwie, nad cudownym źródełkiem, wzniesiono kaplicę. Od XVIII w. pieczę nad obiektem sprawują dominikanie.

Kościół dominikanów był ostatnim zwiedzanym obiektem. Z kronikarskiego obowiązku dodam, że mieliśmy okazję wejść do podziemi kamienicy "Rydzikowej", zbudowanej na początku XVII w. przez Wojciecha Rydzika, która jest przykładem najlepiej zachowanego domu mieszczańskiego przystosowanego dla potrzeb mieszkalno-handlowych. Przeszliśmy Podziemną Trasą Turystyczną im. prof. Feliksa Zalewskiego, to jest odcinkiem, który znajduje się pod kamienicą, a należy do prywatnej właścicielki.

Jarosław to miasto, w którym żywe są ślady trzech wyznań i trzech kultur: polskiej ruskiej i żydowskiej. Warto było poznać materialne ślady ich istnienia.   

Fotografował: Tadeusz Łopatkiewicz

 
Zobacz program wycieczki >>
Zobacz galerię fotograficzną wycieczki >> (tylko dla zalogowanych)
 

 
Autorem tego artykułu jest Wanda Belcik

Zobacz inne artykuły tego autora >>

Aby dodawać komentarze musisz się uprzednio zalogować!

Lista artykułów

Nowości

  1. Zaproszenie na Ogólnopolską Konferencję Naukową
  2. Relacja z wykładu dra Piotra Łopatkiewicza o drewnianej architekturze kościelnej - 13 lutego 2020
  3. Galeria fotograficzna wykładu dra Piotra Łopatkiewicza o drewnianej architekturze kościelnej - 13 lutego 2020
  4. Wykład prof. dra hab. Jana Machnika w Oddziale krakowskim SMZK - 4 lutego 2020
  5. Biogram Profesora Artura Bębna
  6. Plan pracy SMZK w roku 2020
  7. Sprawozdanie z działalności SMZK w roku 2019
  8. Relacja ze Spotkania Noworocznego - 10 stycznia 2020
  9. Tradycyjny "Opłatek" 2020 Oddziału Krakowskiego SMZK - 7 stycznia 2020
  10. Informacja o spotkaniu członków Oddziału wrocławskiego SMZK
  11. "Z Poetą pod rękę..." - relacja z V Konkursu recytatorskiego poezji Jana Zycha - 23 października 2019
  12. Relacja ze Spotkania "Na rodzinnej ziemi - Rymanów 2019" - 21 września 2019
  13. Plan pracy Oddziału krakowskiego SMZK w sezonie 2019/2020
  14. 10 lat witryny internetowej SMZK - 19 lutego 2019
  15. Relacja filmowa z uroczystej LXIII Sesji Rady Miasta Krosna z okazji Jubileuszu 60-lecia SMZK
  16. Relacja filmowa z referatu dr Tadeusza Łopatkiewicza - Prezesa ZG SMZK na uroczystej Sesji Rady Miasta Krosna z okazji Jubileuszu 60-lecia SMZK
  17. Relacja z Jubileuszu 45-lecia oddziału krakowskiego SMZK - 2 października 2018
  18. Relacja z 45. Spotkania "Na rodzinnej ziemi - Zamek Kamieniec 2018" - 23 września 2018
  19. Uroczysta LXIII Sesja Rady Miasta inaugurująca uroczystości jubileuszu 60-lecia SMZK - 22 września 2018
  20. Promocja VIII tomu Studiów krośnieńskich - 22 września 2018
  21. Wernisaż wystawy "Publikacje książkowe członków SMZK" - 22 września 2018
  22. Władze Stowarzyszenia w XVII kadencji (2017-2020)
  23. Archiwum newsletterów
  24. Archiwum Aktualności SMZK
Galeria fotograficzna Walnego Zebrania Sprawozdawczo-Wyborczego SMZK - 23 września 2017

Pogoda

Mapa burzowa

Mapa burzowa Polski
kliknij mapę

Prognoza na najbliższe 10 dni >>

Uwaga

Uprzejmie proszę, by wszelkie uwagi dot.
- zawartości witryny,
- zauważonych braków
- pomysłów itp.,
nadsyłać do mnie za pośrednictwem
menu KONTAKT lub na adres
tadeusz@smzk.org

Dziękuję! :-) Administrator witryny


sideBar